Wat betekent de afschaffing van de anonimiteit?

Vanwaar de opheffing van de anonimiteit?

Vandaag gebeurt donatie van eicellen, zaadcellen of embryo’s voor medisch begeleide voortplanting in België grotendeels anoniem, daarmee wordt de wet op medisch begeleide voortplanting (2007) gevolgd.

Dat leidde bij sommige donorkinderen tot blijvende onzekerheid en soms ook tot lange zoektochten. Het opheffen van de donoranonimiteit geeft donorkinderen in de toekomst meer mogelijkheden om duidelijkheid te krijgen over hun afkomst.

In 2023 al ontstond Fertidata. Dit is een centrale gegevensbank waarmee men kan voorkomen dat donormateriaal in meer dan zes gezinnen wordt gebruikt. De zesgezinnenregel werd immers al in 2007 in de wet opgenomen.

Anno 2026 werkt men aan de opheffing van de anonimiteit. Daarover ligt een voorontwerp van wet op tafel.

 

Wat staat er in het wetsontwerp?

Wensouders

• zullen geïnformeerd worden dat anonieme donatie niet langer mogelijk is. Hun kind zal vanaf 12 jaar toegang hebben tot gegevens over de donor en vanaf 16 jaar over identificeerbare gegevens.
• zullen expliciet geïnformeerd worden over het belang om tegenover hun kind al op jonge leeftijd open te zijn over hoe het gezin tot stand kwam.
• zullen tijdens de fertiliteitsbehandeling medische gegevens (vb. relevante erfelijke aandoeningen en genetisch dragerschap) krijgen over de donor.
• Kunnen na de geboorte van hun kind ook fysieke maar niet identificeerbare gegevens van de donor krijgen (haarkleur, lengte of huidskleur).

Donorkinderen

• zullen vanaf 12 jaar bij het Instituut voor Donorgegevens de niet-identificerende gegevens (vb. haarkleur, kleur van ogen, lengte) van hun donor kunnen aanvragen.
• kunnen vanaf 16 jaar identificerende gegevens (vb. naam, geboortedatum, nationaliteit) opvragen.
• Ouders van kinderen jonger dan 16 worden op de hoogte gebracht van de aanvraag. Ook de kinderen van donorkinderen krijgen dit recht op die leeftijd.
• hebben het recht om te weten hoeveel andere kinderen geboren werden met hetzelfde donormateriaal. Als blijkt dat een van hen ook informatie aanvroeg, kunnen ze bij wederzijdse toestemming met elkaar in contact worden gebracht vanaf 16 jaar.

 Donoren

Donoren uit het verleden kunnen er zelf voor kiezen om hun anonimiteit te laten opheffen. Ze zullen daartoe worden opgeroepen met een algemene oproep, maar niet verplicht.

In de toekomst zullen (binnenlandse en buitenlandse) donoren niet langer anoniem kunnen doneren.

Donoren kunnen opvragen hoeveel kinderen geboren zijn na hun donatie, in welk jaar en of de kinderen in België wonen. Ze krijgen geen verdere informatie over de betrokken kinderen.

Het Centraal Register (voorheen Fertidata) wordt uitgebreid met niet-identificeerbare gegevens van de donoren voor elke donatie uit het verleden. Donoren uit het verleden zijn echter zeker van hun bestaande rechten.

 De fertiliteitscentra

• Moeten hun samenwerking met (buitenlandse) spermabanken opvolgen, systematisch rapporteren, en incidenten onmiddellijk melden. Ze kunnen een donor in het centraal register blokkeren, zodat gebruik niet meer mogelijk is.
• Leveren donorgegevens uit het verleden aan bij het nieuw Centraal Register. Zo kunnen de donorkinderen die al geboren zijn hun donoren kennen als daar toestemming toe is. Daarnaast krijgen donorkinderen zo zicht op het aantal halfbroers- en zussen.

 Overgangsperiode

De nieuwe regels gelden voor donaties als de wet in werking treedt. Voor materiaal dat in het verleden anoniem werd gedoneerd, blijft de bestaande bescherming van donoren behouden.

Er komt een overgangsperiode van 6 maanden waarin fertiliteitscentra het resterende anonieme materiaal mogen gebruiken, behalve als de donor beslist om zijn identiteit te delen.

Nadien mag anoniem materiaal niet langer worden ingezet, behalve in uitzonderlijke situaties (genetische broertjes of zusjes of lopende behandelingen).

Tijdens de overgangsperiode moeten fertiliteitscentra alle historische gegevens opladen in het aangepaste Centraal Register. Wanneer een donor uit het verleden beslist om uit de anonimiteit te treden, worden de gegevens in het Centraal Register geregistreerd.

Dan krijgen donorkinderen toegang tot alle beschikbare en verifieerbare informatie.